Top
Η οικογένεια του ασθενούς με χρόνιο νόσημα - Κρητικού Μαρίνα
fade
8246
post-template-default,single,single-post,postid-8246,single-format-image,eltd-core-1.1.1,flow child-child-ver-1.0.0,flow-ver-1.3.6,eltd-smooth-scroll,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-type2,eltd-sticky-header-on-scroll-down-up,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-dropdown-default,wpb-js-composer js-comp-ver-5.0.1,vc_responsive

Η οικογένεια του ασθενούς με χρόνιο νόσημα

Η οικογένεια του ασθενούς με χρόνιο νόσημα και πιο συγκεκριμένα ο φροντιστής του ατόμου, καλείται να στηρίξει τον πάσχοντα, αλλά και παράλληλα να κρατήσει τις ισορροπίες για τα υπόλοιπα μέλη (πχ. παιδιά). Η διαδικασία προσαρμογής της οικογένειας  σχετίζεται με τη διαδικασία προσαρμογής του ασθενούς, είναι πολύπλοκη και επηρεάζεται από τη μορφή της ασθένειας, την πρότερη οικογενειακή λειτουργικότητα, ποικίλους ατομικούς, οικογενειακούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες

Η έναρξη μιας σοβαρής ασθένειας “εισβάλλει” στη ζωή της οικογένειας και την αλλάζει. Η οικογένεια καλείται να προσδώσει ένα νόημα στο γεγονός, να αναζητήσει λύσεις για τα προβλήματα που ανακύπτουν και να επαναπροσδιορίσει τους στόχους της και τις όποιες προτεραιότητές. Όπως και οι ίδιοι οι ασθενείς, η οικογένεια φαίνεται να διέρχεται μιας σειράς αντιδράσεων μπροστά στην ασθένεια, που περιλαμβάνουν:
α) την αίσθηση σοκ (που κυμαίνεται από το πάγωμα και την απάθεια ως την υπεραντίδραση),
β) την άρνηση του συμβάντος ή της σημασίας του,
γ) τις προσπάθειες κατανόησης της νέας κατάστασης με μια εναλλαγή έντονων συχνά συναισθημάτων (π.χ., θυμός, ενοχή, απογοήτευση, θλίψη, ματαίωση, φόβος) και,
δ) τις προσπάθειες αποδοχής των συνθηκών και προσαρμογής σε αυτές με την ανάληψη νέων ρόλων και καθηκόντων.

Επιπλέον, φαίνεται να ανακύπτουν δυσκολίες στις σχέσεις μεταξύ των μελών, δυσκολίες στις σχέσεις με το προσωπικό υγείας,  αύξηση της ανησυχίας για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, ανησυχία για τη φροντίδα που η ίδια η οικογένεια προσφέρει, ακόμα φαίνεται να μειώνεται σημαντικά η φροντίδα προς τον εαυτό και τα υπόλοιπα (“υγιή”) μέλη της οικογένειας και τέλος εμφανίζονται προβλήματα, όπως καταθλιπτικά συμπτώματα, αγχώδεις διαταραχές, και οργανικά συμπτώματα.

Δεν αναπτύσσουν όλες οι οικογένειες σημαντικές δυσκολίες. Η προσαρμογή της οικογένειας εξαρτάται από την ικανότητα της οικογένειας να αντιμετωπίζει την κατάσταση, το νόημα που προσδίδει στη νόσο (π.χ., θετική αξιολόγηση της ζωής, θετική αξιολόγηση της οικογενειακής επάρκειας να χειρίζεται δυσκολίες, αύξηση της ευαισθησίας στα προβλήματα των άλλων, επαναξιολόγηση του ιεραρχικού συστήματος αξιών κ.ά.) καθώς και από την αντίληψη κοινωνικής υποστήριξης που είναι διαθέσιμη στην οικογένεια.

Μια από τις σημαντικότερες συνέπειες στη ζωή των φροντιστών είναι η επιβάρυνση που νιώθουν και η οποία οφείλεται στα οργανικά, ψυχολογικά, συναισθηματικά και οικονομικά προβλήματα που προκύπτουν.  Η επιβάρυνση αυτή περιλαμβάνει, όπως έχουν δείξει πολλές σχετικές έρευνες (βλ., Vitaliano et al., 2003),
o αισθήματα ντροπής,
o υπερκόπωση,
o απόσυρση,
o απομόνωση από τον κοινωνικό περίγυρο,
o απώλεια ελέγχου,
o φτωχή επικοινωνία με τους άλλους,
o επαγγελματικά προβλήματα,
o προδρομικό πένθος κ.ά.

Έτσι, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι οι φροντιστές δηλώνουν πιο πολλή δυσφορία και μεγαλύτερη εμφάνιση επικίνδυνων συμπεριφορών υγείας (π.χ., φτωχό ύπνο, κακή διατροφή κλπ) σε σύγκριση με τους μη-φροντιστές.  Η παροχή φροντίδας σε ένα χρόνιο ασθενή ή σε ένα ηλικιωμένο άτομο σημαίνει συχνά:  αυξημένα προβλήματα υγείας, αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης ,άγχους και ψυχιατρικών προβλημάτων, όπως και με υψηλότερη χρήση ψυχοδραστικών φαρμάκων, χειρότερη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και αυξημένη θνησιμότητα. Επιπλέον, φαίνεται ότι οι όποιες δυσάρεστες συνέπειες για τους φροντιστές διαρκούν στο χρόνο.

Ηη ποιότητα ζωής των φροντιστών επηρεάζεται από (White, Lauzon, Yaffe και Wood-Docuphinee, 2004) :
(α) παράγοντες που αναφέρονται στον ίδιο τον φροντιστή (υγεία, ηλικία, ενδιαφέρον για το ρόλο, επιβάρυνση που νιώθουν, ικανότητα διαχείρισης των δυσκολιών) και,
(β)  περιβαλλοντικούς παράγοντες (κοινωνικές σχέσεις, σχέσεις με τον ασθενή, πηγές παροχής υπηρεσιών, οικονομικά διαθέσιμα).

Τα δύο αυτά επηρεάζονται από τις ευθύνες της παροχής φροντίδας (π.χ., είδος ασθένειας, βαθμός ανικανότητας του ασθενούς, υπάρχουσες διαταραχές συμπεριφοράς ή συναισθήματος, γνωστική ή επικοινωνιακή δυσλειτουργία). Επιπρόσθετα ρόλο διαδραματίζουν ορισμένα δημογραφικά χαρακτηριστικά (π.χ., η ηλικία), η διάρκεια της παροχής των υπηρεσιών φροντίδας και η εμφάνιση άλλων σημαντικών στρεσογόνων γεγονότων.
Τα μέλη της οικογένειας καλόν είναι να:
* μάθουν να ζουν με την αναπηρία και τη νέα κατάσταση,
* προσδώσουν στην ασθένεια νόημα,
* αναπτύξουν ένα αίσθημα ελέγχου και επάρκειας,
* επανοργανωθούν και να υιοθετήσουν μια νέα ταυτότητα,
* “κρατήσουν την ασθένεια στη θέση της”, διατηρώντας τη συμβατότητα ανάμεσα στη φροντίδα του ασθενούς και στην ομαλότητα της οικογενειακής ζωής.
Αυτό που θα βοηθήσει σημαντικά τους φροντιστές των ατόμων αυτών είναι η συστηματική πληροφόρηση για θέματα που σχετίζονται με το πρόβλημα υγείας, η διευκόλυνση στην αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων κατά τρόπο λειτουργικό, η εκπαίδευση στην επίλυση προβλημάτων, η διευκόλυνση της επικοινωνίας, η εκπαίδευση στη χρήση γνωστικών και συμπεριφοριστικών τεχνικών διαχείρισης του στρες, η ενίσχυση του συστήματος κοινωνικής υποστήριξης, η δημιουργία ενός συστήματος υποβοήθησης και ‘ελάφρυνσης’ του έργου του κύριου φροντιστή. Επιπλέον, η οικογενειακή θεραπεία φαίνεται να βοηθά πολύ, καθώς βοηθάει στην αποφόρτιση των μελών και την επαναφορά των ισορροπιών μετά τη διάγνωση μιας χρόνιας ασθένειας.

Γενικά, αποτελεσματικότερες φαίνονται να είναι οι παρεμβάσεις που απευθυνόταν όχι μόνο στους φροντιστές, αλλά και στους ίδιους τους ασθενείς και τις οικογένειες ως σύνολο καθώς και όσες είναι πιο εντατικές και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των φροντιστών και των οικογενειών.

 

Μαρίνα Κρητικού
Ψυχολόγος Υγείας – Συστημική Σύμβουλος
marina.kritikou@yahoo.com

 

Πηγή Φωτογραφίας: www.cretalive.gr